Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye'de koruma altında 312 mağara ve 10 bin 963 tescilli anıt ağacı bulunuyor. Mağaraların korunmasının yanı sıra güncel doğal mağaraların tespit edilmesi ve envanterlerinin oluşturulması amacıyla çalışma yapılıyor. Araştırmalarda mağaraların fiziksel, jeolojik, hidrojeolojik, klimatolojik ve ekolojik özellikleri inceleniyor.
Mağaraların giriş ve koruma alanlarının belirlenmesine esas koordinatlar oluşturulurken, çevrenin jeolojik yapısı, tektonik gelişimi ve mağara içerisindeki kayaç türleri araştırılıyor. Mağaralarda su çıkışı olup olmadığı, suyun sürekli veya mevsimsel özellik gösterip göstermediği de belirleniyor. Ayrıca mağara içindeki doğal oluşumlar kayıt altına alınıyor. Klimatolojik incelemelerde ise hava akımları, sıcaklık, mutlak nem ve oksijen seviyeleri ölçülerek, solunum açısından risk oluşturabilecek gazların varlığı araştırılıyor.
Çalışmaların ekolojik boyutunda ise mağaralarda yaşayan canlıların oluşturduğu biyolojik çeşitlilik araştırılıyor. Başta yarasalar olmak üzere memeli, omurgasız ve sürüngen türlerinin tespitine yönelik çalışmalar yürütülürken, yarasa popülasyonlarının durumuna ilişkin analizler de yapılıyor. Elde edilen veriler doğrultusunda mağaraların sınıflandırılması, tespit ve tescil süreçleri yürütülüyor.
10 bin 963 tescilli anıt ağacın da gelecek kuşaklara taşınması için bakım ve rehabilitasyon çalışmaları yapılıyor. Yaşlanma, hastalıklar ve çevresel etkiler nedeniyle bakım ihtiyacı oluşan ağaçların sağlık koşullarının iyileştirilmesi ve mekanik dayanımlarının desteklenmesi amacıyla çeşitli uygulamalar gerçekleştiriliyor. Bakım çalışmalarında ağaç gövdelerindeki çürümüş dokular temizleniyor. Gerekli durumlarda ilaçlama ve çam katranı uygulamaları yapılarak böcek ve mantar istilalarına karşı ağacın direnci artırılıyor. Gövdelerdeki kovuk ağızları ise paslanmaz krom tel örgü ve koruyucu macun kullanılarak "yalancı dolgu" yöntemiyle kapatılıyor.
Anıt ağaçların kök bölgelerinde bulunan parke, asfalt, beton, taş, kaldırım ve moloz gibi yapay sert zeminler kaldırılarak ihtiyaç duyulan miktarda ağaç toprağı takviyesi yapılıyor. Kök bölgesinin ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin karşılanması amacıyla uzun süreli salınım sağlayan gübreleme uygulamaları da gerçekleştiriliyor. Mekanik direnci zayıflayan ve kırılma riski bulunan ağaçlarda ise destekleme çalışmaları yapılıyor. Kalın çaplı alt dallar veya eğilmiş ana gövdeler uygun yöntemlerle desteklenirken, gerekli durumlarda gövde ve dallar izoleli çelik halatlarla birbirine bağlanıyor.
2026 yılında Ankara, Kırıkkale ve Çorum’da bulunan 294 anıt ağacın bakım ve rehabilitasyon çalışmaları sürüyor. Denizli, Aydın ve Yalova’da yürütülen Anıt Ağaç Bakım ve Rehabilitasyon Projesi kapsamında ise Aydın’da 117, Denizli’de 93 ve Yalova’da 1181 ağaç için bakım, rehabilitasyon ve tanıtıcı tabela yapım çalışmalarına başlandığı kaydedildi.
