Alfred Nobel’in 1895 yılındaki vasiyetine rağmen, tıp, fizik, kimya ve ekonomi dallarında 1901 ile 2026 yılları arasında verilen 769 Nobel ödülünden yalnızca 30’unun kadınlara verilmesi bilim dünyasında cinsiyet eşitsizliği tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
17°C Orta şiddetli yağmur İstanbul Dolar 49,34 Euro 55,28 Sterlin 65,15 Bitcoin 4.026.846,81 Gram Altın 6.616,40 Bütün Cumhuriyet arşivi her yerde ve her an yanınızda! İster telefondan, ister bilgisayardan. Cumhuriyet Arşiv 1930 Yılından Bugüne 5.485.115+ Haber Kupürü App Store Google Play 50 BİN + İndirme Size En Uygun Paketi Seçin 4.5 değerlendirme Abonelik Seçeneklerini İnceleyin Edebiyatın ve Kültürün Nabzı Kitap dünyasına açılan kapınızı aralayın! En sevdiğiniz kitapları indirimli fiyatlarla keşfedin ve hayal gücünüzü genişletin.
1901 ile 2026 yılları arasında bu dört bilimsel disiplinde verilen 769 ödülden yalnızca 30'u kadınlara layık görüldü. Bu oran, toplam ödüllerin yüzde 3,9'una denk geliyor. Bu yıl ekonomi Nobel ödülünün de açıklanmasıyla birlikte, dört bilimsel alandaki tüm ödüllerin erkeklere verildiği kesinleşmiş oldu.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi ve Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, ödül sahipleri arasındaki bu cinsiyet dengesizliği nedeniyle uzun süredir eleştirilerin hedefinde yer alıyor. 2018 yılında gizli yürütülen aday belirleme sürecinde değişikliğe giden kurum, aynı yıl fizik alanında Donna Strickland'ı, kimya alanında ise Frances H. Arnold'u ödüle layık bulmuştu. O döneme kadar 50 yılı aşkın süredir fizik ödülünü hiçbir kadın kazanmamış, kimya ödülünü ise yalnızca tek bir kadın alabilmişti.
Eski İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi genel sekreteri Göran Hansson, 2021 yılında yaptığı açıklamada kadınların yüzlerce yıldır ayrımcılığa uğradığını kabul ederken, aday gösterilmemiş birine ödül veremeyeceklerini belirterek komitenin aday belirleyen kişilerini daha açık fikirli olmaya teşvik ettiklerini ifade etmişti.
Nobel ödülleri, modern bilimin gelişimiyle ilgili "çağ dışı" bir bakış açısını sürdürdüğü ve sınıf ile ırk temelli önyargılar barındırdığı gerekçesiyle de eleştiriliyor. Nükleer fisyonun açıklanmasında hayati rol oynayan fizikçi Lise Meitner, bu durumun en sembolik örnekleri arasında yer alıyor. 30 yıldan fazla birlikte çalışan Otto Hahn 1944 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü tek başına alırken, Meitner'in yıllar içinde aralarında Niels Bohr ve Max Planck'ın da bulunduğu isimler tarafından 49'dan fazla kez aday gösterildiği sonradan ortaya çıkmıştı.
Uzmanlar, kadınların imza attığı buluşların görmezden gelinmesi veya erkek meslektaşlarına mal edilmesini anlatan "Matilda etkisi" ile erken yaşlardan itibaren kız çocuklarının bilim alanından uzaklaştırılması gibi etkenlerin bu uçurumu derinleştirdiğini belirtiyor. UNESCO verilerine göre dünyada STEM (bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik) alanından mezun olanların yalnızca yüzde 35'i kadındır. Ancak bu oran akademik kariyer ve liderlik pozisyonlarına geçişte sert bir düşüş göstererek Nobel gibi ödüllere giden yolu daraltıyor.
Konuya dair farklı kaynaklardan gelen notlar, tablonun henüz netleşmediğini gösteriyor. Önümüzdeki saatlerde yeni açıklamalar bekleniyor.
Türkiye başlığı altında sıralanan bu gelişme, sosyal medyada da hızla yayılıyor.
Kısa özet
- Alfred Nobel’in 1895 yılındaki vasiyetine rağmen, tıp, fizik, kimya ve ekonomi dallarında 1901 ile 2026 yılları arasında verilen 769 Nobel ödülünden yalnızca 30’unun kadınlara verilmesi bilim dünyasında cinsiyet eşitsizliği tartışmalarını yeniden alevlendirdi
- 17°C Orta şiddetli yağmur İstanbul Dolar 49,34 Euro 55,28 Sterlin 65,15 Bitcoin 4.026.846,81 Gram Altın 6.616,40 Bütün Cumhuriyet arşivi her yerde ve her an yanınızda! İster telefondan, ister bilgisayardan. Cumhuriyet Arşiv 1930 Yılından Bugüne 5.485.115+ Haber Kupürü App Store Google Play 50 BİN + İndirme Size En Uygun Paketi Seçin 4.5 değerlendirme Abonelik Seçeneklerini İnceleyin Edebiyatın ve Kültürün Nabzı Kitap dünyasına açılan kapınızı aralayın! En sevdiğiniz kitapları indirimli fiyatlarla keşfedin ve hayal gücünüzü genişletin
- 1901 ile 2026 yılları arasında bu dört bilimsel disiplinde verilen 769 ödülden yalnızca 30'u kadınlara layık görüldü. Bu oran, toplam ödüllerin yüzde 3,9'una denk geliyor. Bu yıl ekonomi Nobel ödülünün de açıklanmasıyla birlikte, dört bilimsel alandaki tüm ödüllerin erkeklere verildiği kesinleşmiş oldu
- İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi ve Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, ödül sahipleri arasındaki bu cinsiyet dengesizliği nedeniyle uzun süredir eleştirilerin hedefinde yer alıyor. 2018 yılında gizli yürütülen aday belirleme sürecinde değişikliğe giden kurum, aynı yıl fizik alanında Donna Strickland'ı, kimya alanında ise Frances H. Arnold'u ödüle layık bulmuştu. O döneme kadar 50 yılı aşkın süredir fizik ödülünü hiçbir kadın kazanmamış, kimya ödülünü ise yalnızca tek bir kadın alabilmişti
Neden önemli?
Nobel ödüllerinde derin cinsiyet uçurumu: 125 yılda bilim dallarında verilen ödüllerin yüzde 4'ünden azı kadınlara gitti başlığı altında takip edilen süreç; kamuoyu, piyasa ve siyaset gündeminde yer tutuyor. Hatay Masası, doğrulanmış bilgileri öne çıkararak okura dengeli bir çerçeve sunmayı hedefliyor.
Bu metin Hatay Masası tarafından özgünleştirilerek hazırlanmıştır; birebir alıntı değildir. İlgili kaynak
